An Chéad Lch. Lch. Roimhe Seo (CUID III. Mianaigh agus Minearail Stait do Leasu.) Ar Aghaidh (CUID V. Srian le Minearail Is Ga mar Thaca d'Oibriu.)

54 1931

ACHT NA MIANACH AGUS NA MINEARÁL, 1931

CUID IV.

Cirt i Mianaigh agus i Minearail nach leis an Stat do Dheonadh.

Cirt mhianadóireachta do dheonadh.

18. —(1) I gcás minearál do bheith i dtalamh no fé agus an tailimh sin do bheith fé réir léasa, eisceachta, friothchoimeádais, sriantachta, cumhnaint, no coinníll no i gcás nách féidir, ar aon chúis eile, iad d'oibriú gan có-aontú beirte no níos mó agus gurb é tuairim an Aire, de chionn na nithe sin, go bhfuil cosúlacht ann go bhfágfar na minearáil sin i gcomhnaí gan oibriú, féadfaidh an tAire, fé réir agus do réir na Coda so den Acht so, ceart (dá ngairmtear sa Chuid seo den Acht so ceart mianadóireachta (dílseánaigh)) chun na minearál san d'oibriú do dheonadh do dhuine ar bith go mbeidh leas aige sna minearáil sin agus gur mian leis na minearáil sin d'oibriú é féin no tré n-a léasaithe.

(2) Má sé tuairim an Aire go bhfuil minearáil ar únaereacht i bpaistí chó beag san nách féidir iad d'oibriú go ceart ná go caothúil leo féin agus, dá chionn san, go bhfuil cosúlacht ann go bhfágfar na minearáil sin i gcomhnaí gan oibriú, féadfaidh an tAire, fé réir agus do réir na Coda so den Acht so, ceart (dá ngairmtear sa Chuid seo den Acht so ceart mianadóireachta (paistí beaga)) chun na minearál san d'oibriú do dheonadh do dhuine ar bith go mbeidh leas aige in aon mhinearáil acu san no in aon mhinearáil eile in aice na minearál san agus gur mian leis na minearáil sin uile d'oibriú é féin no tré n-a léasaithe.

(3) Má sé tuairim an Aire go bhfuil cosúlacht ann go bhfágfar minearáil i líomatáiste áirithe i gcomhnaí gan oibriú toisc nách féidir iad d'oibriú go heconomiciúil ach amháin tré iad d'oibriú i dteanta a chéile ar fuaid an líomatáiste sin, féadfaidh an tAire, fé réir agus do réir na Coda so den Acht so, ceart (dá ngairmtear sa Chuid seo den Acht so ceart mianadoireachta (líomatáiste)) chun na coda eile de sna minearáil sin d'oibriú do dheonadh do dhuine go mbeidh leas aige i gcuid de sna minearáil sin agus gur mian leis na minearáil uile sa líomatáiste sin d'oibriú é féin no tré n-a léasaithe.

(4) Má sé tuairim an Aire ná fuil minearáil áirithe á n-oibriú no ná fuilid á n-oibriú go héifeachtúil agus ná dearna an té ag a bhfuil leas ionta aon réasún sásúil do thabhairt don Aire i dtaobh gan na minearáil sin d'oibriú no i dtaobh gan na minearáil sin d'oibriú go héifeachtúil, féadfaidh an tAire, fé réir agus do réir na Coda so den Acht so, ceart (dá ngairmtear sa Chuid seo den Acht so ceart mianadóireachta (minearáil gan oibriú)) chun na minearál san d'oibriú do dheonadh do dhuine ar bith gur mian leis na minearáil sin d'oibriú é féin no tré n-a léasaithe.

(5) Má dheineann duine bheidh ag oibriú mianaigh agus duine bheidh ag oibriú mianaigh eile bheidh in aice an chéad mhianaigh sin a luaidhtear có-aontú chun na dteorann idir na mianaigh sin do choigeartú d'fhonn laigheadú do dhéanamh ar an méid minearál a fágfar gan oibriú idir an dá mhianach san no d'fhonn go bhféadfar na minearáil sna mianaigh sin d'oibriú níos éifeachtúla no níos economiciúla agus más rud é nách féidir an có-aontú san do chur in éifeacht toisc gur theip ar léasóirí na mianach san no ar únaerí an uachtair no ar éinne acu aontú leis no toisc gur dhiúltuíodar san no éinne acu d'aontú leis, féadfaidh an tAire, fé réir agus do réir na Coda so den Acht so, ceart (dá ngairmtear sa Chuid seo den Acht so ceart mianadóireachta (coigeartú teorann)) chun na mianach san d'oibriú do réir an choigeartuithe teorann a bheidh sa chó-aontú san do dheonadh do sna daoine bheidh ag oibriú na mianach san.

(6) Chun crícheanna an Achta so tuigfear gurb ionann an abairt “ceart mianadóireachta” agus an abairt “ceart mianadóireachta (dílseánaigh), ceart mianadóireachta (paistí beaga), ceart mianadóireachta (líomatáiste), ceart mianadóireachta (minearáil gan oibriú) agus ceart mianadóireachta (coigeartú teorann) no aon cheart acu san.”

(7) Fé réir forálacha an chéad fho-ailt ina dhiaidh seo, ní déanfar ceart mianadóireachta do dheonadh maidir le haon mhianaigh agus minearáil Stáit ná maidir le haon mhinearáil go mbeidh aon-cheart mianadóireachta Stáit infheidhmithe ina dtaobh.

(8) Féadfar ceart mianadóireachta nách ceart mianadóireachta (minearáil gan oibriú), maidir le minearáil fé léas do rinneadh fé Chuid III den Acht so, do dheonadh ar feadh téarma nách sia ná a mbeidh gan caitheamh den téarma do deonadh leis an léas san.

Fo-chirt do dheonadh.

19. —(1) Má bhíonn aon tsaoráid, ceart, no príbhléid ag teastáil chun go bhféadfaidh an té bheidh i dteideal minearál d'oibriú na minearáil sin d'oibriú go ceart agus go caothúil agus má sé tuairim an Aire go gcuireann sé isteach an iomarca ar na minearáil sin d'oibriú go ceart agus go héifeachtúil gan é bheith i gcumas an duine sin no é do theip air an tsaoráid, an ceart, no an phríbhléid sin (dá ngairmtear fo-cheart san Acht so) d'fháil féadfaidh an tAire, fé réir agus do réir na Coda so den Acht so, an fo-cheart san do dheonadh do dhuine ar bith go mbeidh ceart aige na minearáil sin d'oibriú agus gur mian leis iad d'oibriú é féin no tré n-a léasaithe.

(2) Ar na fo-chirt a féadfar do dheonadh fén bhfo-alt san roimhe seo beidh, gan dochar do gheneráltacht an fho-ailt sin, gach ceart no aon cheart acu so leanas, sé sin le rá:—

(a) ceart chun an uachtair d'ísliú;

(b) ceart slí aeir, tuill mhianaigh, no cead slí ar an uachtar no fé thalamh, no ceart eile i gcóir minearál no meaisínteachta do shroichint no d'iompar no i gcóir na mianach d'aeriú no do dhréineáil no d'oibriú;

(c) ceart chun an uachtair d'úsáid agus do shealbhú chun muilte brúighte agus cóirithe, áiteanna nigheacháin, sorn cóc, bóithre iarainn, bealaighe téide san aer, trambhealaighe san aer, oibreacha fo-thortha, no oibreacha bríce no eile do thógáil, no chun áiteanna comhnaithe do thógáil do dhaoine ar fostú maidir leis na minearáil d'oibriú no maidir le haon oibreacha den tsórt san roimhráite;

(d) ceart chun soláthair uisce no chun substaintí eile maidir leis na minearáil d'oibriú;

(e) ceart chun uisce no abhair lachtaigh eile do gheobhfar as mianaigh no as aon oibreacha fo-thortha do chur de láimh;

(f) ceart chun aon dríodair do gheobhfar as oibriú na minearál do chur de láimh;

(g) ceart chun aon abhann no cúrsa uisce, le n-a n-áirmhítear cúrsa uisce saordha, do chosc no do chlaonadh;

(h) ceart chun camraí, mór-phíopaí uisce agus píopaí do chlaonadh;

(i) ceart chun bóthair, sráide, no bealaigh phuiblí no bealaigh phríobháidigh do chlaonadh, agus chun droichid do dhéanamh in ionad seana-dhroichid agus ar mhalairt láithreáin;

(j) ceart chun bóthair iarainn no trambhealaigh do chlaonadh;

(k) ceart chun foirgintí do leagadh a chuireann bac leis na mianaigh agus na minearáil d'oibriú go ceart.

(3) Féadfar fo-cheart do dheonadh, do dhuine dá ndeonfar ceart mianadóireachta, le linn an chirt mhianadóireachta san do dheonadh dho no aon uair ina dhiaidh sin.

(4) Fé réir forálacha an chéad fho-ailt ina dhiaidh seo, ní deonfar fo-cheart in aon mhinearáil, ná tríotha ná os a gcionn, is mianaigh agus minearáil Stáit 'na bhfuil aon-cheart mianadóireachta Stáit infheidhmithe ina dtaobh.

(5) Féadfar fo-cheart do dheonadh in aon mhinearáil, no tríotha no os a gcionn, a bheidh i léas do tugadh fé Chuid III den Acht so ach ní deonfar aon cheart den tsórt san ar feadh téarma is sia ná a mbeidh gan caitheamh den téarma do deonadh leis an léas san.

Srain le cirt do dheonadh.

20. —Ní deonfar ceart mianadóireachta ná fo-cheart mara dtaisbeántar nách féidir do réir réasúin an ceart san d'fháil tré shocrú phríobháideach toisc aon chúise acu so leanas—

(a) go bhfuil na daoine ag a bhfuil comhacht an ceart do dheonadh no na daoine gur gá a n-aontú chun an chirt d'fheidhmiú, go bhfuilid líonmhar no go bhfuil leasanna acu atá buiniscionn le n-a chéile;

(b) nách féidir na daoine ag a bhfuil comhacht an ceart do dheonadh no éinne áirithe acu no na daoine gur gá a n-aontú chun an chirt d'fheidhmiú no éinne áirithe acu d'fháil no nách féidir a dhéanamh amach cé hiad no cé hé;

(c) ná fuil ag na daoine nách foláir an ceart d'fháil uatha no ag éinne áirithe acu no ag na daoine gur gá a n-aontú chun an chirt d'fheidhmiú no ag éinne áirithe acu na comhachta chun cur de láimh do dhéanamh is gá chun go bhféadfaidís an ceart do dheonadh no aontú leis an gceart d'fheidhmiú (pe'ca aca é);

(d) go ndeineann na daoine no éinne áirithe de sna daoine ag a bhfuil comhacht an ceart do dheonadh no gur gá a n-aontú chun an chirt d'fheidhmiú diúltadh go míréasúnta don cheart san do dheonadh no d'aontú le n-a fheidhmiú no téarmaí d'éileamh atá mí-réasúnta agus an scéal mar atá.

Cirt d'iarraidh.

21. —(1) Féadfaidh éinne go bhféadfaí ceart mianadóireachta do dheonadh dho i dtaobh minearál áirithe iarratas do chur chun an Aire á iarraidh air an ceart mianadóireachta san do dheonadh dho i dtaobh na minearál san.

(2) Féadfaidh éinne ag a mbeidh ceart, de bhuadh cirt mhianadóireachta no eile, chun minearál d'oibriú, agus éinne bheidh ag iarraidh cirt mhianadóireachta, iarratas do chur chun an Aire á iarraidh air fo-cheart do dheonadh dho.

(3) Is sa bhfuirm orduithe bheidh gach iarratas fén alt so agus beidh na mion-innste is gá do réir na fuirme sin ann agus ortha san cuntas ar na nithe adeir an t-iarratasóir, ag féachaint do sna forálacha san roimhe seo den Acht so bhaineann le n-a chás, a dheineann é bheith cóir an ceart iarrann sé do dheonadh agus beidh an t-iarratas san fíoruithe sa tslí orduithe,

(4) Pé uair a cuirfear iarratas chun an Aire fén alt so déanfaidh an t-iarratasóir, laistigh den aimsir orduithe, cóipeanna den iarratas san do sheirbheáil, sa tslí orduithe, ar pé daoine a hordófar.

(5) Féadfaidh éinne ar a seirbheálfar iarratas do réir an fho-ailt sin roimhe seo cúis do phlé leis an Aire i dtaobh abhair an iarratais sin.

An chéad bhreithniú do dhéanamh ar iarrataisí agus iad do chur fé bhráid an Bhúird agus an Bord do dhéanamh tuarasgabhála ina dtaobh.

22. —(1) Ar fháil iarratais fén alt deiridh sin roimhe seo don Aire, ach ní go ceann trí seachtaine tar éis é d'fháil, breithneoidh sé é féachaint an bhfuil sé cruthuithe prima facie gur chóir an ceart atá á iarradh ann do dheonadh.

(2) Chun an bhreithnithe sin do dhéanamh breithneoidh an tAire aon chúis a pléidhfear leis i dtaobh an iarratais sin agus féadfaidh pé fiosrú do dhéanamh agus conbharsáid do dhéanamh le pé daoine is oiriúnach leis.

(3) Ar dhéanamh an bhreithnithe sin don Aire, agus marab é a thuairim ná fuil sé cruthuithe prima facie gur chóir an ceart is abhar don iarratas san do dheonadh, cuirfidh an tAire an t-iarratas san fé bhráid an Bhúird.

(4) Breithneoidh an Bord gach iarratas a chuirfidh an tAire fé n-a mbráid fén alt so agus bhéarfaid tuarasgabháil don Aire sin i dtaobh an iarratais sin.

(5) Is sa bhfuirm orduithe bheidh gach tuarasgabháil do bhéarfaidh an Bord uatha fén alt so agus beidh na mion-innste orduithe inti agus beidh sa tuarasgabháil sin freisin pé nithe (más ann dóibh) is gá, do réir na Coda so den Acht so, do bheith sa tuarasgabháil sin.

Cirt do dheonadh.

23. —(1) Ar fháil tuarasgabhála ón mBord fén gCuid seo den Acht so don Aire breithneoidh sé an tuarasgabháil sin agus, ar dhéanamh an bhreithnithe sin do, féachfaidh do pé nithe cheanglann an t-alt so air do chur san áireamh agus más rud é, tar éis an bhreithnithe sin, go mbeidh sé sásta, ag féachaint do sna forálacha san roimhe seo den Chuid seo den Acht so bhaineann leis an scéal, go bhfuil sé cruthuithe é bheith i dteideal an chirt atá á iarradh do dheonadh agus gurb é leas na puiblíochta an ceart san do dheonadh don iarratasóir, féadfaidh, le hordú, an ceart do dheonadh ar pé téarmaí agus fé réir pé coinníollacha agus ar feadh pé tréimhse is oiriúnach leis agus, ar an ordú san do bheith déanta, dílseoidh an ceart a bheidh luaidhte ann san iarratasóir fé réir forálacha an Achta so.

(2) Nuair a bheidh an tAire ag cinneadh ré aon chirt a bheidh le deonadh féachfaidh don am is gá do réir réasúin chun go bhféadfaí na minearáil do lán-oibriú, agus más leas léasa an leas a bheidh ag an iarratasóir in aon mhinearáil gur dá mbuadh a bheidh sé i dteideal iarratais do dhéanamh féachfaidh an tAire do ré an leasa san.

(3) Más ceart chun an uachtair d'ísliú an ceart a bheidh á iarraidh déanfaidh an tAire nuair a bheidh sé á chinneadh ce'ca ba chóir an ceart do dheonadh no nár chóir—

(a) féachaint don méid is fiú na minearáil is gá mar thaca d'aon oibreacha no foirgintí, no d'aon oibreacha no foirgintí bheidh beartuithe a dhéanamh, ar an uachtar no fé, i gcomórtas leis an méid is fiú na foirgintí no na hoibreacha agus féachaint an táchtaighe do leas na puiblíochta taca do bheith leis na hoibreacha no leis na foirgintí sin ná na minearáil sin d'oibriú; no

(b) mara mbeidh aon oibreacha ná foirgintí den tsórt san ann, féachaint don méid dochair a dhéanfaidh tuitim na talmhan maidir leis an uachtar d'úsáid chun na críche chun a n-úsáidtear é no chun a bhfuil sé beartuithe é d'úsáid, agus féachaint an táchtaighe do leas na puiblíochta taca do bheith leis an uachtar ná na minearáil d'oibriú is gá mar thaca leis.

(4) Nuair a bheidh an tAire á chinneadh pe'ca ba chóir aon cheart do dheonadh no nár chóir no cadiad na coinníollacha ar ar chóir aon cheart den tsórt san do dheonadh féachfaidh do gach ní bhaineann leis an gcás agus, go sonnrách, don méid is gá aon cheann de sna minearáil do choimeád chun aon mhianach no oibreacha eile do chosaint ar bháthadh no chun aon chríche mianadóireachta eile, agus (sa mhéid go mbaineann leis an scéal) do sna rí-chíosa, na cumhnantaí agus na coinníollacha bheidh curtha ar cosnamh le scana-léas no seana-léasanna mianadóireachta an iarratasóra (más ann dóibh) no bheidh sa tseana-léas no sna seanaléasanna san no is gnáth i léasanna mianadóireachta sa cheanntar.

(5) Pé uair a dheonfaidh an tAire ceart do dhuine fén alt so, déanfaidh an duine sin cúiteamh (dá ngairmtear san Acht so cúiteamh fé Chuid IV den Acht so) alos an deonta san d'íoc do réir an Achta so.

Iarrataisí iomdha i dtaobh an chirt chéanna.

24. —(1) Má dheineann beirt daoine no níos mó iarrataisí ar leithligh ar cheart mianadóireachta chun na minearál céanna d'oibriú agus má cuirtear an dá iarratas san fé bhráid an Bhúird déanfaidh an Bord, ina dtuarasgabháil, a thuairisciú don Aire, agus cinnfidh an tAire ce'ca de sna riarratasóirí, más éinne acu é, gur chóir an ceart san do dheonadh dho, no ce'ca ba chóir no nár chóir ceart do dheonadh d'iarratasóir acu chun coda de sna minearáil d'oibriú agus ceart do dheonadh d'iarratasóir eile chun coda eile d'oibriú.

(2) Nuair a bheidh an Bord ag tabhairt tuarasgabhála uatha ar iarrataisí ar leithligh den tsórt san tuairisceoid cadé an tslí is caothúla chun na minearál d'oibriú agus nuair a bheidh an tAire ag ceapadh a bhreithe féachfaidh don tuarasgabháil sin, do sna cirt fé seach atá ag na hiarratasóirí san uachtar no sna minearáil in aice leis, agus go generálta do gach ní bhaineann leis an gcás,

(3) Bainfidh an t-alt so le cásanna ina ndéanfaidh beirt daoine no níos mó iarrataisí ar na fo-chirt chéanna, ach na hatharuithe is gá do dhéanamh air agus an t-atharú so go sonnrách, eadhon, go bhféadfar aon cheart den tsórt san do dheonadh do sna hiarratasóirí, no d'aon bheirt no níos mó acu, i dteanta a chéile.

Cirt mhianadóireachta deonfar do cheiliúradh.

25. —(1) Má deontar ceart mianadóireachta do dhuine ar bith agus má bhíonn an tAire sásta ná fuil na minearáil is abhar don cheart mianadóireachta san á n-oibriú bona fide ná go héifeachtúil ag an duine sin, féadfaidh an tAire an ceart mianadóireachta san do cheiliúradh.

(2) Má deintéar ceart mianadóireachta do deonadh do dhuine do cheiliúradh fén alt so, ní bheidh an duine sin i dteideal aisíoca d'fháil sa chúiteamh d'íoc sé alos an chirt mhianadóireachta san ná in aon chuid den chúiteamh san.

Tailte Stáit do chosaint.

26. —Ní dhéanfaidh an tAire ordú fén gCuid seo den Acht so i dtaobh aon mhinearál in aon talamh no fé aon talamh a bheidh dílsithe in no bheidh i seilbh ag Aire is ceann ar Roinn Stáit ach amháin tar éis do dul i gcomhairle leis an Aire sin.

Cuntaisí o dhaoine dá ndeonfar cirt.

27. —(1) Déanfaidh gach duine dá ndeonfar ceart mianadóireachta an t-eolas a theastóidh ón Aire, i dtaobh na minearál is abhar don cheart san agus i dtaobh na minearál san d'oibriú, do thabhairt don Aire sa bhfuirm orduithe, laistigh d'ocht lá fichead tar éis don Aire a cheangal air san do dhéanamh.

(2) Más rud é, ar an Aire do cheangal ar dhuine ar bith fén alt so colas ar bith do thabhairt do, go dteipfidh ar an duine sin no go ndiúltóidh an t-colas san do thabhairt uaidh no go dtabharfaidh uaidh eolas a bheidh bréagach no mí-threorach in aon phonc táchtach no go ndéanfaidh faillí in aon tslí eile san alt so do chólíonadh beidh an duine sin ciontach i gcionta fén alt so agus ar a chiontú ann ar an slí achmair dlighfear fíneáil ná raghaidh thar deich bpúint do chur air agus fós, i gcás cionta leanúnaigh, fíneáil bhreise ná raghaidh thar deich bpúint in aghaidh gach lae leanfar den chionta.